Monopoly Nedir?

Monopoly, emlak alım-satımına dayalı, zarla oynanan klasik bir masa oyunudur. İngilizce’de “tekel” anlamına gelen ismi, oyunun amacını da özetler: Mümkün olduğunca fazla mülk edinip rakipleri iflasa sürüklemek. Oyuncular piyonlarıyla karelerde ilerledikçe satın alma, kiralama, inşa etme ve pazarlık gibi ekonomik kararlarla karşı karşıya kalır; hedef ise en güçlü oyuncu olmaktır.

Bugün Monopoly, dünya çapında yaklaşık 750 milyon kişi tarafından oynanmış, ticari masa oyunları arasında en çok tercih edilenlerden biri hâline gelmiştir. Ancak bu başarının ardındaki isim olarak bilinen Charles Darrow, aslında bu oyunun gerçek yaratıcısı değildir.

Monopoly’nin Asıl Mucidi Kimdir?

Monopoly, sanılanın aksine Charles Darrow’un değil, Lizzie Maggie adında bir kadın mucidin fikriydi. Maggie, 1903 yılında “The Landlord’s Game” adını verdiği bu oyunu tasarladı. Ancak o dönemde Amerika’da kadınların patent alma süreci oldukça zordu ve başvurular ya görmezden geliniyor ya da reddediliyordu. Maggie de aynı engelle karşılaştı.

Patent alamadığı için oyunun el yapımı kopyaları hızla yayılmaya başladı. Bu noktada devreye Charles Darrow girdi. Oyunun büyük bir kısmını Maggie’den ilham alarak kendi fikriymiş gibi tanıttı ve 1935 yılında Parker Brothers adlı şirkete satarak resmi patent sahibi oldu.

The Landlord’s Game ve Maggie’nin Asıl Mesajı

Lizzie Maggie'nin oyunu yalnızca bir eğlence aracı değildi. İki farklı oynanış şekliyle tasarlanmıştı:

  1. Anti-monopolist versiyonda, herkesin refahı için iş birliği yapmanız, birlikte kazanmaya çalışmanız gerekiyordu.
  2. Monopolist versiyonda ise amaç, diğer oyuncuları iflasa sürükleyerek tek başına ayakta kalmaktı.

Maggie, bu iki farklı sistemin arka arkaya oynanmasını öneriyordu. Böylece oyuncular, bireysel çıkarların toplumun geneline zarar verdiğini deneyimleyerek görebilsin istiyordu. Yani asıl amaç eğlenmekten çok düşündürmekti: “Herkesin kazandığı bir düzen mi daha iyi, yoksa sadece bir kişinin ayakta kaldığı bir sistem mi?”

Yıllar Sonra Gelen İtiraf ve Geç Gelen Takdir

Monopoly ticari başarıya ulaşınca Parker Brothers, oyunun kökenlerine dair gelen iddiaları araştırdı. Sonunda Lizzie Maggie’ye ulaşıldı. Şirket ona maddi bir ödeme yaparak durumu telafi etmeye çalıştı. Maggie bu teklifi kabul etti. Ancak Monopoly ismi hâlâ Charles Darrow ile anılırken, Maggie’nin katkısı uzun süre gölgede kaldı. 2 Mart 1948’de hayatını kaybeden Maggie, ardında sessiz ama derin bir miras bıraktı.

Son Söz

Lizzie Maggie’nin hikâyesi, sadece bir oyun değil, sistem eleştirisi yaratmış bir kadının hikâyesi. Ve aynı zamanda bir uyarı: Yetenek, vizyon ya da fikir sahibi olmak bazen yeterli olmuyor; toplumsal önyargılar, cinsiyet ayrımcılığı gibi yapılar hâlâ birçok insanın önüne set çekebiliyor.

Bu yüzden sadece geçmişe dönüp “keşke” demek yetmez. Bugün hâlâ durdurulmaya çalışılanlara, sesi bastırılanlara, fikirleri çalınanlara destek olmak gerekir. Kadınların, her alanda özgürce var olabildiği bir dünyayı kurmak için daha fazla görmeli, duymalı ve harekete geçmeliyiz.